Wiele osób odwiedzających Bieszczady nie zdaje sobie sprawy, że zdecydowana większość greckokatolickich cerkwi, jakie znajdowały się w regionie w okresie międzywojennym, nie dotrwała do naszych czasów. Stosunkowo dużo obiektów zachowało się w okolicach Komańczy oraz Ustrzyk Dolnych. Jednak nie wszystkie te zabytkowe świątynie położone są przy głównych trasach. Jadąc wschodnim odcinkiem wielkiej obwodnicy, warto w Czarnej Górnej odbić w kierunku granicy z Ukrainą i odwiedzić trzy miejscowości – Lipie, Michniowiec i Bystre. Jest to niewielki skrawek tzw. krainy lipeckiej, grupy wsi wchodzących w okresie staropolskim w skład dóbr królewskich. Zachowały się tutaj liczne ślady przeszłości, w postaci m.in. dwóch cerkwi, zabytkowych cmentarzy oraz licznych krzyży przydrożnych. Odwiedzenie najciekawszych miejsc w trzech wymienionych miejscowościach warto połączyć z pieszą wędrówką po malowniczym terenie. Ułatwia to piętnastokilometrowa ścieżka historyczno-przyrodnicza „W Krainie Lipeckiej”, która została wyznakowana z Czarnej Górnej.
Do pożaru w 1981 r. w Lipiu stała dawna cerkiew pw. Soboru Matki Bożej. Wzniesiona w 1900 r. świątynia doszczętnie spłonęła pięć lat po tym jak została zaadaptowana na kościół rzymskokatolicki. Warto jednak odwiedzić wzgórze cerkiewne, na którym znajduje się cmentarz z zabytkowymi nagrobkami oraz ruina dzwonnicy. W pobliskiej miejscowości Bystre zachowała się imponujących rozmiarów cerkiew pw. św. Michała Archanioła z lat 1901-1902. Jest niemal identyczna jak nieistniejąca świątynia lipecka. To jedyny zachowany w polskich Bieszczadach przykład tzw. narodowego stylu architektonicznego w budownictwie cerkiewnym. Według podobnego projektu wzniesiono również nieistniejące już dziś świątynie z Lutowisk, Paniszczowa i Beniowej. Cerkiew w Bystrem nie jest użytkowana, a opiekę nad nią od lat sprawuje Oddział Bieszczadzki Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Pozyskiwane są środki finansowe i prowadzone prace remontowe. W pobliżu cerkwi zachował się cmentarz z kilkunastoma interesującymi nagrobkami.
W pobliskim Michniowcu przetrwała dawna cerkiew pw. Narodzenia Bogurodzicy z 1863 r. (od lat 80. Kościół rzymskokatolicki pw. Narodzenia św. Jana Chrzciciela). Świątynia posiada nietypową konstrukcję – wyróżnia się ośmioboczna nawa zwieńczona kopułą wspartą na narożnych słupach. Wewnątrz zachowały się elementy ikonostasu. Dla miłośników turystyki filmowej warto dodać, że dawna michniowiecka cerkiew pojawia się w serialu „Wataha”.
Ilustracje
- Cerkiew w Bystrem [fot. Ł. Bajda]
- Cmentarz w Bystrem [fot. Ł. Bajda]
- Cmentarz w Bystrem [fot. Ł. Bajda]
- Cmentarz w Bystrem [fot. Ł. Bajda]
- Bystre – krzyż przydrożny [fot. Ł. Bajda]
- Bystre – krzyż cerkiewny [fot. Ł. Bajda]
- Jedna z kapliczek w Krainie Lipeckiej [fot. Ł. Bajda]
- Drogowskaz ścieżki historyczno-przyrodniczej „W Krainie Lipeckiej” [fot. Ł. Bajda]
- Lipie – ruina dzwonnicy cerkiewnej [fot. Ł. Bajda]
- Lipie – ruina dzwonnicy cerkiewnej [fot. Ł. Bajda]
- Lipie – ruina dzwonnicy cerkiewnej [fot. Ł. Bajda]
- Lipie – cmentarz [fot. Ł. Bajda]
- Dawna cerkiew w Michniowcu [fot. Ł. Bajda]
- Dawna cerkiew w Michniowcu [fot. Ł. Bajda]
- Przed dawną cerkwią w Michniowcu [fot. Ł. Bajda]
